حالا دیگر بندرعباس یک داستان بلند دارد

به گزارش اختصاصی پایش جنوب – بهروز عباسی؛ «خانواده جمعه» داستان چهار خواهر و برادر است که برای تقسیم ارث خانه پدری، نامه‌هایی برای قاضی پرونده می‌نویسند. فرم رمان خاص است؛ ما از دل تک‌گویی‌هایی که در این نامه‌ها نوشته شده، با جهان فکری هرکدام از چهار فرزند آشنا می‌شویم.

نمک و اووشن، دختران و بشیر و کهور، پسران این خانواده هستند؛ خانواده‌ای مدرن در بندرعباس امروز که به طایفه سیاهان و اهل هوا بازمی‌گردد؛ طایفه‌ای که بیش از صد سال در مرکز شهر بندرعباس زندگی می‌کردند و مراسم‌های آیینی و موسیقایی برپا می‌کردند.

خوانش این رمان، جدا از بحث نمادین یک خانه و خانواده‌ای که دیگر نیست و به نوعی اعضای آن به جان هم افتاده‌اند، سفری به ناشناخته‌های یک قرن اخیر بندرعباس است. شناخت محله‌های قدیمی شهر، از گورفرنگ تا نایبند و از پشت‌شهر تا محله فینی‌ها، در کنار توصیف پوشش گیاهی و درختان بزرگی که کم‌کم جای خود را به پاساژهای بدریخت و بی‌هویت داده‌اند؛ درختانی چون کهور، گز، کنار و انبوو، بخشی از جهان این رمان را شکل می‌دهند.

کم‌کم از دل این نامه‌ها به قاضی پرونده، خواننده با شخصیت‌هایی قدیمی از شهر که قدرت‌های خاصی داشتند آشنا می‌شود؛ از «بافرَج»، بابابزرگ اهل هوا، تا «حاجی رکوو»، زنی که دست راست بابا بوده است. جزئیاتی از مراسم‌های موسیقی‌درمانی که در گذشته با فرم عمیق‌تری برپا می‌شده نیز در این روایت جای گرفته است.

ساخت‌وسازهای بی‌مطالعه در شهر، انقلاب ۵۷، درگیری‌های دهه ۶۰ و قاچاق سیگار و پارچه توسط زنان در دهه ۷۰، همه و همه در دل این رمان به خوبی نشسته‌اند. در واقع، موسا بندری در این کتاب خواننده را به قسمت‌هایی از شهر می‌برد که در میان اسناد و نامه‌های دولتی در صد سال اخیر کمتر به آن‌ها پرداخته شده است.

نگاه او به خانواده‌های فرودست و رنج آن‌ها، یادآور ترانه‌های نصرک است؛ ترانه‌سرای مطرحی که در اواخر قاجار و اوایل پهلوی در شهر بندرعباس زندگی می‌کرد و نسبت به مسائل اجتماعی و سیاسی، با لحنی ساده ترانه می‌گفت و می‌خواند؛ اما این‌بار در جهانی امروزی و توسط نویسنده‌ای که ادبیات مدرن جهان را به خوبی می‌شناسد.

پس از خواندن این رمان احساس می‌شود که شهر بندرعباس حالا یک داستان بلند مخصوص به خود را دارد؛ داستانی با جزئیات و شناخت و دقتی مثال‌زدنی از نویسنده‌ای که به خوبی شهر را زندگی کرده است.

موسا بندری در لایه‌های پنهان کتابش، خواننده را دعوت می‌کند که داستان را فراتر از یک خانه ارثی و فرزندان شاکی ببیند. «خانواده جمعه» نیاز به خواندن با دقت و گفت‌وگوهای جمعی دارد تا بتواند تأثیر عمیق خود را بگذارد؛ اثری که با گذشت زمان، اهمیت آن دوچندان خواهد شد.

طرح: اثری از احمد کارگران