زبان فارسی؛ میراث مشترک همه ایرانیان
به گزارش اختصاصی پایش جنوب، یکی از بحث‌های مهم در اندیشه خانلری، نسبت زبان فارسی با گوناگونی زبانی و فرهنگی اقوام ایرانی است. او در نوشته‌ای با عنوان «فرهنگ مشترک»، بر این نکته تأکید می‌کند که زبان فارسی را نمی‌توان متعلق به یک منطقه یا قوم خاص دانست؛ چراکه شکل‌گیری و تکامل آن حاصل مشارکت تاریخی اقوام و مناطق مختلف ایران بوده است.
خانلری در این نوشته، ضمن اشاره به نمونه‌هایی از دیگر کشورهای جهان، توضیح می‌دهد که چگونه در سرزمین‌هایی با گویش‌ها و لهجه‌های گوناگون، یکی از این گونه‌های زبانی به تدریج به زبان مشترک تبدیل شده و پس از گسترش و تکامل، دیگر متعلق به یک منطقه خاص نبوده است.
او در ادامه نسبت به استفاده سیاسی از تفاوت‌های زبانی و قومی هشدار می‌دهد و تأکید می‌کند که ایجاد اختلاف میان اقوام ایرانی می‌تواند به تضعیف پیوندهای فرهنگی آنان منجر شود.
خانلری در بخشی از این نوشته می‌پرسد:
«عجبا مگر زبان فصیح و ادبی فارسی امروز زبان کدام ناحیۀ خاص است تا نواحی دیگر از آن اعراض کنند و بخواهند لهجۀ محلی خود را به جای آن بنشانند؟ همۀ اقوام ایرانی در تشکیل و تکمیل زبان فارسی سهیم بوده‌اند و مشکل می‌توان گفت سهم کدام ناحیه بزرگ‌تر است.»
این نگاه، زبان فارسی را نه رقیب زبان‌ها و گویش‌های محلی، بلکه زبان مشترک و میراثی شکل‌گرفته از مشارکت تاریخی مردمان این سرزمین می‌داند؛ نگاهی که در روزگار امروز نیز می‌تواند موضوعی قابل تأمل باشد.
منبع:
پرویز ناتل خانلری، «فرهنگ مشترک»، در: ای زبان پارسی…، به کوشش دکتر میلاد عظیمی، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، چاپ دوم، ۱۴۰۲، جلد دوم، صص. ۵۸۲–۵۸۴.
👌🏾