انوشیروان پیشدار: ۲۱ شهر و ۳۴ روستای هرمزگان همچنان کتابخانه ندارند؛ سرانه فضای کتابخانهای استان پایین است
به گزارش خبرنگار پایش جنوب– جمیله دبیری نیا، انوشیروان پیش دار افزود: با وجود اقدامات انجامشده، ۲۱ شهر و ۳۴ روستای بالای 2000 نفر جمعیت در هرمزگان همچنان فاقد کتابخانه هستند.
پیشدار، در نشست خبری به مناسبت سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران و روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار، ضمن تشریح برنامههای این هفته، گزارشی از وضعیت زیرساختهای کتابخانهای، منابع و اعضای کتابخانهها، میزان امانت کتاب، طرحهای توسعهای و مهمترین چالشهای این حوزه ارائه کرد.
وی با اشاره به برنامههای پیشبینیشده برای هفته کتاب عنوان کرد: امسال ۵۰۰ برنامه فرهنگی، ترویجی و کتابمحور در نقاط مختلف استان برگزار میشود که هدف اصلی آنها گسترش فرهنگ مطالعه، افزایش مشارکت اجتماعی و تقویت ارتباط مردم با کتابخانههای عمومی است.
پیشدار با تأکید بر اینکه توسعه فرهنگ کتابخوانی نیازمند دسترسی آسان و عادلانه مردم به امکانات مطالعاتی است، افزود: کتابخانههای عمومی باید از یک فضای صرفاً امانتدهنده کتاب به مراکز فعال فرهنگی، اجتماعی و یادگیری تبدیل شوند.
۲۱ شهر و ۳۴ روستا همچنان از کتابخانه محروماند
مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان با تشریح وضعیت پراکندگی مراکز کتابخانهای استان گفت: در حال حاضر ۱۲۶ نقطه خدمت کتابخانهای در هرمزگان فعال است که شامل ۷۴ کتابخانه عمومی، سه کتابخانه سیار، ۱۸ کتابخانه مشارکتی و سایر مراکز مطالعاتی و بخش خصوصی میشود.
وی با اشاره به کمبود زیرساختهای کتابخانهای در برخی مناطق استان تصریح کرد: با وجود ظرفیتهای ایجادشده، ۲۱ شهر و ۳۴ روستای بالای 2000 نفر جمعیت همچنان فاقد کتابخانه هستند و این موضوع نشان میدهد توسعه فضاهای فرهنگی و مطالعاتی باید با جدیت بیشتری دنبال شود.
پیشدار توسعه کتابخانهها در مناطق کمبرخوردار را یکی از اولویتهای این مجموعه دانست و اظهار داشت: تلاش میکنیم با استفاده از ظرفیت کتابخانههای سیار و مشارکت خیرین، دسترسی مردم مناطق دورافتاده به منابع مطالعاتی را افزایش دهیم.
خرید کتاب بر اساس نیاز واقعی مخاطبان
مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان با اشاره به تغییر رویکرد نهاد کتابخانههای عمومی کشور از کتابخانهمحوری به جامعهمحوری بیان داشت: امروز کتابخانهها باید متناسب با نیاز واقعی جامعه فعالیت کنند و منابع و خدمات خود را بر اساس خواستههای مخاطبان سامان دهند.
وی توضیح داد: در گذشته خرید کتاب بیشتر به شکل متمرکز انجام و میان کتابخانهها توزیع میشد، اما اکنون کتابداران با بررسی نیاز اعضا و مراجعهکنندگان، کتابهای مورد تقاضای هر منطقه را شناسایی و برای تأمین آنها اقدام میکنند.
پیشدار همچنین به اجرای طرح وجین کتاب اشاره کرد و افزود: در این طرح، منابع فرسوده و کماستفاده از مجموعه کتابخانهها خارج و کتابهای مورد نیاز و متناسب با سلیقه مخاطبان جایگزین میشوند تا کیفیت منابع و میزان استفاده از آنها افزایش یابد.
۳۰ نقطه جدید زیر پوشش خدمات کتابخانهای قرار گرفت
وی توسعه کتابخانههای سیار را یکی از راهکارهای مهم برای گسترش عدالت فرهنگی در هرمزگان عنوان کرد و گفت: کتابخانه سیار بندرعباس در ۱۰ نقطه از شرق این شهرستان خدماترسانی میکند و کتابخانه سیار میناب با عنوان «یادمان شجره طیبه» نیز ۱۰ نقطه از مناطق شمالی و جنوبی این شهرستان را پوشش میدهد.
مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان اضافه کرد: از سال گذشته تاکنون ۳۰ نقطه خدمت جدید به مجموعه خدمات کتابخانهای استان اضافه شده و تلاش کردهایم حتی ساکنان مناطق دورافتاده و کمبرخوردار نیز از خدمات کتابخانهای بهرهمند شوند.
به گفته پیشدار، منابع کتابخانههای عمومی استان به ۹۶۵ هزار و ۵۴۴ نسخه رسیده است که با احتساب منابع کتابخانههای سیار، این تعداد به حدود یک میلیون نسخه میرسد.
کتابخانههای نسل چهارم در راه هرمزگان
پیشدار با اشاره به برنامههای نهاد کتابخانههای عمومی برای بازسازی و هوشمندسازی کتابخانهها اظهار داشت: حرکت به سمت ایجاد کتابخانههای نسل چهارم از برنامههای مهم این مجموعه است؛ کتابخانههایی که علاوه بر منابع مطالعاتی، فضاهایی برای تعامل اجتماعی، گفتوگو، خلاقیت و یادگیری در اختیار مخاطبان قرار میدهند.
وی افزود: در الگوی جدید، امکاناتی مانند اتاق گفتوگو، فضاهای مشارکتی، کارگاههای خلاقیت، محیطهای بازی و یادگیری و بخشهای ویژه کودکان و نوجوانان پیشبینی شده است تا کتابخانهها به محیطی جذابتر برای خانوادهها و نسل جوان تبدیل شوند.
مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان با اشاره به پروژههای در دست اجرا خاطرنشان کرد: کتابخانه شهید جاویدالاثر مینکی در بندرلنگه بهعنوان نخستین کتابخانه نسل چهارم استان در مسیر بازسازی و توسعه قرار دارد و برنامهریزی شده است تا بهمنماه به بهرهبرداری برسد.
وی همچنین از قرار گرفتن کتابخانه آلمحمد میناب و کتابخانه اندیشه بندرعباس در فهرست پروژههای بازسازی و تجهیز خبر داد.
سرانه فضای کتابخانهای هرمزگان در رتبه بیستم کشور
مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان با تشریح وضعیت زیرساختهای فیزیکی کتابخانههای استان گفت: مجموع زیربنای کتابخانههای نهادی هرمزگان ۲۸ هزار و ۸۸۱ مترمربع است و سرانه فضای کتابخانهای استان به ازای هر ۱۰۰ نفر حدود یک متر و ۳۹ سانتیمترمربع برآورد میشود.
به گفته وی، هرمزگان از نظر این شاخص در رتبه بیستم کشور قرار دارد؛ جایگاهی که ضرورت توجه بیشتر به توسعه فضاهای کتابخانهای و تأمین زیرساختهای استاندارد را نشان میدهد.
پیشدار کتابخانه مرکزی بندرعباس را یکی از مهمترین پروژههای فرهنگی استان دانست و مطرح کرد: این مجموعه با زیربنای حدود هشت هزار مترمربع میتواند نقش مهمی در ارتقای شاخصهای کتابخانهای و بهبود خدمات فرهنگی استان داشته باشد.
وی با اشاره به سابقه طولانی اجرای این پروژه گفت: پیگیری ساخت کتابخانه مرکزی بندرعباس بیش از ۱۷ سال ادامه داشته و اکنون به حدود ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی رسیده است.
مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان افزود: امسال ۹۰ میلیارد تومان اعتبار برای تکمیل این پروژه اختصاص یافته و امیدواریم طی یک تا دو سال آینده شاهد بهرهبرداری از آن باشیم.
پرداخت کمتر از ۳۰ درصد سهم قانونی کتابخانهها از سوی شهرداری بندرعباس
یکی دیگر از محورهای این نشست، وضعیت پرداخت سهم نیمدرصدی شهرداریها از درآمدهای خود به کتابخانههای عمومی بود.
پیشدار با اشاره به الزام قانونی شهرداریها برای پرداخت این سهم اظهار کرد: اجرای این قانون در برخی شهرهای کوچک وضعیت بهتری دارد، اما در بندرعباس همچنان با شرایط مطلوب فاصله داریم.
وی اعلام کرد: پرداختی شهرداری بندرعباس در سال جاری کمتر از ۳۰ درصد سهم قانونی بوده است.
مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان همچنین از اجرایی نشدن برخی تعهدات مربوط به کتابخانه شهدای بندرعباس با وجود گذشت حدود ۱۰ سال از توافقهای انجامشده انتقاد کرد و ساخت کتابخانه در پارک شهر بندرعباس را از مطالبات این مجموعه دانست.
وی در ادامه با تأکید بر نقش خیرین در توسعه زیرساختهای فرهنگی گفت: از مجموع هشت کتابخانه شهرستان بستک، شش کتابخانه با کمک خیرین ساخته شده است و این تجربه نشان میدهد مشارکت مردم و خیرین میتواند بخشی از کمبودهای کتابخانهای استان را جبران کند.
کتابخانههای ویژه نابینایان و ناشنوایان توسعه مییابد
پیشدار با اشاره به ضرورت فراهم کردن خدمات فرهنگی برای گروههای مختلف جامعه اظهار داشت: در حال حاضر بخش نابینایان و ناشنوایان در کتابخانه علامه طباطبایی بندرعباس فعال است، اما امکانات موجود پاسخگوی تمامی نیازهای این گروهها نیست.
وی افزود: در کتابخانه مرکزی بندرعباس نیز بخشهای ویژه نابینایان و ناشنوایان پیشبینی شده و ایجاد فضاهای مناسب برای سالمندان و بازنشستگان نیز در دستور کار قرار دارد.
مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان با انتقاد از وضعیت برخی زیرساختهای موجود تصریح کرد: هنوز در استان کتابخانهای با استانداردهای کامل و برخوردار از امکانات روز نداریم و حتی بهترین کتابخانه هرمزگان نیز از نظر تجهیزات و فضای فیزیکی با شرایط مطلوب فاصله دارد.
امانت ۱۲۷ هزار نسخه کتاب در هشت ماه
مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان در بخش دیگری از سخنان خود به آمار نیروی انسانی و عملکرد کتابخانههای استان اشاره کرد و گفت: در حال حاضر ۱۴۵ نفر در مجموعه کتابخانههای عمومی استان فعالیت میکنند که ۱۰۳ نفر از آنها کتابدار هستند.
وی افزود: در هشت ماه گذشته ۱۲۷ هزار و ۷۱۵ نسخه کتاب به اعضای کتابخانههای عمومی استان امانت داده شده است.
پیشدار با اشاره به اعتبارات خرید منابع کتابخانهای اظهار کرد: در شش ماه نخست سال ۳۳۵ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان برای خرید کتاب هزینه شده و برنامهریزی کردهایم تا پایان سال حدود ۶۰۰ میلیون تومان کتاب جدید برای کتابخانههای استان خریداری شود.
وی همچنین تجربه روستای مُلکن را نمونهای موفق از ترویج فرهنگ کتابخوانی دانست و گفت: این روستا حدود ۷۸۰ نفر جمعیت دارد که ۴۵۰ نفر از آنها عضو کتابخانه هستند.
به گفته پیشدار، این آمار نشان میدهد فعالیت هدفمند کتابداران، ارتباط مستمر با مردم و اجرای برنامههای فرهنگی متناسب با ظرفیت هر منطقه میتواند در افزایش استقبال از کتابخانهها و گسترش فرهنگ مطالعه مؤثر باشد.
۵۰۰ برنامه فرهنگی در هفته کتاب؛ از کتابخانهگردی تا جشن کتابخوانی روستایی
مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان در تشریح برنامههای سیوچهارمین هفته کتاب گفت: امسال ۵۰۰ برنامه فرهنگی و ترویجی در سطح استان پیشبینی شده است که نواختن زنگ کتاب و کتابخوانی در مدارس، رونمایی از کتاب، نشستهای ادبی، دیدار با پیشکسوتان حوزه کتاب، نشست با نویسندگان و ناشران و برنامههای ویژه کودکان و نوجوانان از جمله آنهاست.
وی برگزاری برنامه کتابخانهگردی، نشست انجمن خیرین کتابخانهساز، جشن کتابخوانی در روستاها، اجرای برنامههای فرهنگی در مدارس و دیدار با فعالان حوزه کتاب را از دیگر برنامههای این هفته عنوان کرد.
پیشدار همچنین با تأکید بر ضرورت مشارکت اجتماعی در غنیسازی منابع کتابخانهها از نویسندگان، ناشران و شهروندان خواست کتابهای مازاد و قابل استفاده خود را به کتابخانههای عمومی اهدا کنند.
توسعه کتابخانهها فراتر از برنامههای مناسبتی؛ مطالبهای جدی برای هرمزگان
آمارها و اظهارات مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان در این نشست نشان میدهد که اگرچه توسعه خدمات سیار، افزایش منابع، بازسازی کتابخانهها و اجرای برنامههای فرهنگی در دستور کار قرار گرفته، اما فاصله استان با شاخصهای مطلوب کتابخانهای همچنان قابل توجه است.
وجود ۲۱ شهر و ۳۴ روستای بالای دو هزار نفر جمعیت فاقد کتابخانه، سرانه پایین فضای مطالعاتی، فرسودگی تجهیزات و پرداخت نشدن کامل سهم قانونی کتابخانهها از سوی شهرداری بندرعباس، از جمله چالشهایی است که توسعه این حوزه را با محدودیت مواجه کرده است.
در چنین شرایطی، اجرای ۵۰۰ برنامه فرهنگی در هفته کتاب، هرچند اقدامی قابل توجه برای ترویج مطالعه است، اما بهتنهایی نمیتواند پاسخگوی نیازهای فرهنگی استان باشد.
آنچه بیش از برنامههای مناسبتی اهمیت دارد، تبدیل وعدههای توسعهای به زیرساختهای پایدار، تکمیل کتابخانه مرکزی بندرعباس، افزایش مشارکت شهرداریها و خیرین و فراهم کردن دسترسی عادلانه به کتاب برای شهروندان در شهرها و روستاهای هرمزگان است.
پایان خبر/