مطالبه شفاف‌سازی درباره تأمین آب استان میزبان، پیامدهای محیط‌زیستی و نقش نیروهای بومی در مدیریت آب‌شیرین‌کن بندرعباس
به گزارش خبرنگار پایش جنوب، در شرایطی که شماری از مناطق هرمزگان با مشکلات تأمین آب مواجه‌اند، شفاف‌سازی درباره تعهدات تأمین آب استان، وضعیت تخلیه شورابه و جایگاه نیروهای بومی در مدیریت این مجموعه، ضرورتی انکارناپذیر است.
طرح‌های شیرین‌سازی و انتقال آب دریا با هدف تأمین نیاز صنایع و کاهش فشار بر منابع آب داخلی اجرا شده‌اند؛ هدفی که اهمیت اقتصادی آن، مسئولیت مجریان در قبال مردم و محیط‌زیست استان مبدأ را منتفی نمی‌کند. توسعه زمانی متوازن خواهد بود که منافع آن از مرز واحدهای صنعتی فراتر برود و جوامع میزبان نیز سهمی روشن و قابل سنجش داشته باشند.
سهم هرمزگان؛ تعهداتی که باید روشن شود
یکی از مهم‌ترین موضوعات، میزان تعهد شرکت‌های مجری برای تأمین آب شرب و نیازهای محلی هرمزگان و چگونگی اجرای این تعهدات است. پاسخ به این مسئله، مستلزم انتشار اسناد تخصیص، موافقت‌نامه‌ها و آمار واقعی تحویل آب به شبکه استان است.
چه میزان از ظرفیت تولید برای هرمزگان پیش‌بینی شده است؟ چه مقدار از این سهم تحویل می‌شود و در صورت فاصله میان تعهد و عملکرد، مسئولیت جبران آن بر عهده کدام نهاد است؟
تا زمانی که این اطلاعات به‌صورت عمومی منتشر نشود، ارزیابی میزان بهره‌مندی استان یا احراز تخلف از تعهدات امکان‌پذیر نیست. وزارت نیرو، شرکت‌های بهره‌بردار و مسئولان استانی باید با ارائه گزارشی مستند، به این ابهام پاسخ دهند.
هم‌جواری با تأسیسات بزرگ آب‌شیرین‌کن، به‌خودی‌خود به معنای برخورداری از آب پایدار نیست؛ اما تداوم مشکلات آبرسانی در استان میزبان، ضرورت توضیح درباره اولویت‌های تخصیص و زیرساخت‌های توزیع را دوچندان می‌کند.
شورابه‌ها زیر ذره‌بین نظارت
در کنار موضوع تخصیص آب، پیامدهای تخلیه شورابه حاصل از نمک‌زدایی نیز نیازمند بررسی مستمر و مستقل است. افزایش موضعی شوری، تغییر دما و ورود مواد مصرفی فرایند تصفیه، در صورت مدیریت نامناسب، می‌تواند زیستگاه‌های دریایی را تحت تأثیر قرار دهد.
با این حال، تعیین دامنه و شدت آثار این تأسیسات بر محیط دریایی هرمزگان، به داده‌های پایش، بررسی شیوه تخلیه، وضعیت جریان‌های دریایی و مطالعات معتبر نیاز دارد. نسبت دادن قطعی کاهش ذخایر آبزیان یا افت صید به عملکرد یک مجموعه، بدون چنین شواهدی، داوری زودهنگام خواهد بود.
انتظار می‌رود اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان، نتایج پایش کیفیت آب در محدوده خروجی تأسیسات، وضعیت رعایت الزامات محیط‌زیستی و اقدامات اصلاحی احتمالی را منتشر کند. دسترسی عمومی به این اطلاعات، هم امکان نظارت را تقویت می‌کند و هم از گسترش ابهام و بی‌اعتمادی جلوگیری خواهد کرد.
معیشت ساحل‌نشینان در حاشیه توسعه نماند
دریا برای جوامع ساحلی هرمزگان تنها یک منبع تأمین آب نیست؛ بستر اشتغال، امنیت غذایی و بخشی از هویت اجتماعی آنان است. از همین رو، ارزیابی طرح‌های بزرگ ساحلی نباید صرفاً به ظرفیت تولید و حجم انتقال آب محدود شود.
بررسی آثار احتمالی بر صیادی، شنیدن مشاهدات صیادان و پیش‌بینی سازوکار رسیدگی به خسارت‌های احرازشده، باید بخشی از مسئولیت اجتماعی و محیط‌زیستی بهره‌برداران باشد. مشارکت دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی مستقل نیز می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر و کاهش اختلاف میان روایت‌های رسمی و تجربه مردم کمک کند.
مدیریت بومی؛ مطالبه پاسخ‌گویی، نه صرفاً محل تولد
موضوع تغییر احتمالی مدیریت مجموعه نیز، در صورت تأیید، نیازمند توضیح روشن درباره معیارهای انتخاب و برنامه مدیران آینده است. با این حال، بدون مستندات نمی‌توان انگیزه انتصاب‌های گذشته یا تغییرات احتمالی را به مهار مطالبات مردم نسبت داد.
آنچه اهمیت دارد، شایستگی، شناخت مسائل هرمزگان، پاسخ‌گویی به جامعه محلی و استفاده مؤثر از ظرفیت نیروهای متخصص بومی است. تغییر مدیر نباید موجب تضعیف ارتباط مجموعه با استان میزبان یا کم‌رنگ شدن پیگیری تعهدات محلی شود؛ همان‌گونه که بومی بودن مدیر نیز به‌تنهایی تضمین‌کننده تحقق این تعهدات نیست.
مسئولان با سند پاسخ دهند
نمایندگان هرمزگان در مجلس، استانداری، وزارت نیرو و دستگاه‌های نظارتی می‌توانند با مطالبه و انتشار اسناد، مسیر پاسخ‌گویی را روشن کنند. اعلام سهم تعهدشده و آب تحویلی به استان، انتشار نتایج پایش محیط‌زیستی و تشریح برنامه بهره‌گیری از نیروهای بومی، سه اقدام مشخص برای رفع ابهام است.
مسئله، تقابل میان هرمزگان و استان‌های مقصد نیست؛ مسئله، رعایت عدالت در تقسیم منافع و هزینه‌های توسعه است. تأمین آب صنایع نباید به نادیده گرفتن نیازهای استان میزبان بینجامد و ضرورت تولید نیز نمی‌تواند جایگزین رعایت الزامات محیط‌زیستی شود.
مردم هرمزگان حق دارند بدانند در برابر میزبانی این زیرساخت بزرگ، چه منفعتی نصیب استان می‌شود و چه تضمینی برای حفاظت از دریا و معیشت ساحل‌نشینان وجود دارد. پاسخ این مطالبه، نه وعده‌های کلی، بلکه اسناد روشن، آمار قابل ارزیابی و اقدام عملی است.
اسماعیل رحیمی
پایان خبر/